نیمه ماه ضیافتالله، همواره یادآور طلوع نخستین خورشید در آسمان ولایت علوی است؛ اما امسال، مدینه دلهای ما در سوگ فقدان رهبری بصیر و مجاهد، حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای و در التهاب جسارت اشقیای زمان به مرزهای ایمان و وطن، حال و هوایی متفاوت دارد. امروز که بغض غریبی گلوگیر شیعیان شده و سایه سنگین بمبارانهای ناجوانمردانه دشمن، آزمونی سخت را پیش روی غیرت ایرانی قرار داده است، بیش از هر زمان دیگری به فهم سیره سید شباب اهل الجنه نیازمندیم. امامی که هم در صف اول جهاد صفین بود و هم در تنهایی مصلحت، جام زهر صلح را برای بقای کیان تشیع سر کشید. در این جستار، با نگاهی به حوادث اخیر و تطبیق آن با مبانی اصیل دینی، در محضر استاد پیشکسوت اندیشه اسلامی حوزه علمیه نجف اشرف، آیتالله سید محمود بحرالعلوم میردامادی به بازخوانی میراث کرامت و شجاعت امام مجتبی(ع) نشستهایم تا دریابیم چگونه میتوان در عین خونجگر بودن، حکیمانه ایستادگی کرد.
مهندسی فلاح در مکتب عترت
آیتالله بحرالعلوم با ابراز تأثر از حوادث اخیر و تجلیل از مقام شامخ رهبر شهید، سخن را از ریشههای معرفتی آغاز کرده و میگوید: مردمی که همواره در پی کسب حسنات و فضائل اخلاقی هستند، نباید مبدأ اصلی خیرات را در هیاهوی حوادث گم کنند. قرآن کریم با صراحت میفرماید: «وَ مَنْ یَقْتَرِفَ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیهَا حُسْنًا» (سوره شوری، آیه ۲۳)؛ یعنی هر کس کار نیکی انجام دهد، ما بر نیکیاش میافزاییم. حال پرسش اینجاست چرا برخی، حکمت و نورانیت بیبدیل بیتالشرف عترت را نادیده گرفته و به جای تمسک به آیه «وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَ الْحکْمَةَ»(سوره جمعه، آیه ۲) گمشده خود را در فلسفههای بشری و حکمتهای یونانی یا آرای سستایمانان جستوجو میکنند؟ حقیقت فلاح و رستگاری تنها در آستان حضرت ابامحمد، حسن بن علی(ع) یافت میشود که خود مظهر حسن الهی و معلم راستین حسنات است.
وی در تبیین جایگاه وجودی امام دوم شیعیان، حضرت را ظرف وحی الهی دانسته و یادآور میشود: امام مجتبی(ع) کسی است که قرآن حکیم را در سینه دارد و این بدان معناست که تمام افعال، سکوتها و فریادهای او عین حکمت بالغه خداوندی است. او به زبان وحی، نصیبی سرشار از رحمت الهی است. همانگونه که قیام خونین اباعبدالله الحسین(ع) رحمةالله الواسعه است، صلح مدبرانه امام حسن(ع) نیز رحمةالله برای امت اسلام بود. وقتی قرآن در قلب و جان امام جاری است، هر قدم او عنایت ربانی را به دنبال دارد؛ خواه این قدم در میانه میدان جنگ باشد و خواه در امضای عهدنامهای که ظاهرش صلح و باطنش زمینهسازی برای بقای حق است.
غیرت علوی در رکاب امیر مؤمنان(ع)
این استاد برجسته حوزه علمیه با اشاره به سوابق درخشان جهادی امام(ع) در دوران جوانی، پرده از چهره حماسی ایشان برداشته و تشریح میکند: امام حسن(ع) در تاریخ اسلام چهرهای بسیار شجاع و نورانی دارد. ایشان در جنگ صفین، نقشی کلیدی در بسیج عمومی نیروها و گسیل داشتن ارتش امیرالمؤمنین(ع) برای مقابله با فتنه معاویه ایفا کرد. خطبههای پرشور و مهیج او در کوفه چنان ولولهای انداخت که مردم را برای جهاد در رکاب پدرش و سرکوبی خائنان و دشمنان اسلام به خط کرد. آمادگی ایشان برای جانبازی در راه حق به قدری نمایان بود که امیرالمؤمنین(ع) در گیرودار جنگ صفین از یارانش خواست حسن(ع) و حسین(ع) را از ادامه نبرد بازدارند تا با شهادت این دو شخصیت عظیم، نسل پیامبر(ص) منقطع نشود. این همان امامی است که امروز باید الگوی غیرت ما در برابر جسارت دشمنان به خاک وطن باشد.
آیتالله بحرالعلوم در تحلیل چرایی تغییر راهبرد امام از جنگ به صلح، آن را تکلیفی الهی قلمداد و خاطرنشان میکند: امام تابع محض امر خداست. همانگونه که پیامبر اکرم(ص) در صلح حدیبیه به ظاهر عقبنشینی کرد اما فتحالمبین را رقم زد، امام مجتبی(ع) نیز راضی به رضایت الله بود. ایشان صلحی را امضا کرد که درواقع زیربنای قیام عاشورا شد. صلح او نه از روی ترس، بلکه برای حفظ هسته مرکزی تشیع در برابر نفاقی بود که در لباس اسلام ظهور کرده بود. چرایی این صلح را باید در تسلیم مطلق بودن در برابر مشیت الهی جستوجو کرد، نه در تحلیلهای مادی و دنیوی.
نقد ساختارشکنی فکری در تفسیر دین
آیتالله بحرالعلوم با هشدار درباره خطر جدایی قرآن از عترت در دوران معاصر، بیان میکند: امروزه برخی جامعهشناسان دلسوز در پی علاج بدبختی بشر هستند، اما راه را اشتباه میروند. قرآن میفرماید: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ»(سوره مؤمنون، آیه ۱)؛ اما سؤال اینجاست که ایمان به کدام مکتب، فلاحآور است؟ رمز رستگاری تنها در مودت و تبعیت از عترت طاهرین(ع) نهفته است. کسانی که با شعار «حسبنا کتاب الله» بنای مهندسی عقیدتی خود را بر حذف مفسران حقیقی وحی گذاشتهاند، هرگز قرآن را نخواهند فهمید. فکر محدود بشر بدون شاقول ولایت، بنایی منحرف خواهد ساخت. امام حسن(ع) همان میزانالاعمال است که بدون او، حتی بزرگترین عمل که تفسیر قرآن باشد، به بیراهه و تحریف معنوی ختم میشود.
این عالم ربانی با نقل یک مکاشفه تاریخی، به پیوند عمیق میان امام حسن(ع) و امام زمان(عج) پرداخته و میگوید: در روایتی که در منابع معتبری چون مکیال المکارم(ج۱، ص۴۸۳) و صحیفه مهدیه(ص۵۱) آمده، امام حسن مجتبی(ع) در عالم معنا به مرحوم آیتالله محمدباقر فقیه ایمانی فرمودند به مردم بگویید توبه کرده و برای تعجیل در فرج دعا کنند. ایشان تأکید فرمودند این دعا مانند نماز میت نیست که واجب کفایی باشد، بلکه مانند نمازهای پنجگانه بر تمام مکلفان واجب است. این نشان میدهد در دوران سختیها و ابتلائات، کلید گشایش در استغاثه همگانی و بازگشت به درگاه الهی برای ظهور منجی است.
حفاظت از کیان تشیع؛ پاسخی قاطع به شبهات عصر عسرت
آیتالله بحرالعلوم با بازخوانی گفتوگوی تاریخی امام با ابوسعید عقیصا، به ضرورت پذیرش ولایت در هر شرایطی اشاره و تصریح میکند: وقتی ابوسعید از علت صلح با معاویه باوجود ستمگری او پرسید، امام مجتبی(ع) با صلابتی علوی از او پرسید: «آیا من پس از پدرم، حجت خدا و امام نیستم؟» و سپس به حدیث نبوی استناد کرد که «الحَسَنُ وَ الحُسَیْنُ إِمَامَانِ قَامَا أَوْ قَعَدَا» (علل الشرائع، ج ۱، ص ۲۱۱). ایشان با این کلام تبیین فرمود که امام، چه در قیام و چه در قعود، صاحب امر است.
وی در ادامه میگوید: امام مجتبی(ع) وجه تشابه صلح خود با صلح حدیبیه پیامبر(ص) را یادآور شد و فرمود تفاوت تنها در نوع کفر دشمن است؛ معاویه و یارانش «کافر تأویلی» بودند که در پسِ شهادتین، نفاق را پنهان کرده بودند. ایشان با مثالی تکاندهنده از ماجرای خضر(ع) و موسی(ع)، به شیعیان هشدار داد اگر حکمت فعل امام بر شما پوشیده است، نباید رأی او را سبک بشمارید. ایشان با صراحتی تاریخی فرمودند: «اگر با معاویه صلح نمیکردم، شیعهای روی زمین باقی نمیماند» (طرائف، ج ۱، ص ۱۹۴). امروز نیز در شرایطی که دشمن به خاک وطن جسارت کرده، بصیرت در شناخت حکمتِ رهبری و صبر مقتدرانه، همان استراتژی حسنی است که بقای تشیع را تضمین میکند.
غربت کریم اهلبیت(ع) در میان هجمههای نفاق
این استاد برجسته حوزه با اشاره به مظلومیت مضاعف امام در میان یاران خودی، پرده از رنجهای درونی ایشان برداشته و تبیین میکند: صلح امام حسن(ع) نه از سر میل، بلکه پاسخی حکیمانه به خیانت خواص و سستیِ مردم زمانه بود. همانگونه که امروز در برابر بمباران دشمن و شهادت عزیزانمان، نیازمند انسجام داخلی هستیم، امام(ع) نیز در آن روزگار با صلح خود، نقاب از چهره نفاق بنیامیه درید. ایشان با پذیرش طعنههای «مذلّ المؤمنین» از سوی کوتهفکران، در حقیقت «معزّ المؤمنین» شد؛ چرا که با حفظ جان اندک شیعیان خالص، بذر عاشورا را در بطن تاریخ کاشت. اگر آن تدبیر الهی نبود، امروز نامی از اسلام ناب محمدی باقی نمیماند تا ما در سایهسار آن، در برابر اشقیای زمان قد علم کنیم.
ایشان با گریزی به فضائل ماه مبارک رمضان و پیوند آن با ولادت کریم اهلبیت(ع)، بر ضرورت خودسازی در این ایام تأکید کرده و میگوید: حضرت امام حسن مجتبی(ع) از جد گرامیشان روایت فرمود: «هر کس در ماه رمضان آمرزیده نشود، امیدی به آمرزش او تا سال بعد نیست؛ کدامیک از شما مطمئن است که ماه رمضان بعدی را درک کند؟» (فضائل الاشهر الثلاثة، ص۱۱۷).
وی با نگاهی معنوی به حوادث اخیر کشور میافزاید: امروز که در سوگ رهبری مقتدر نشستهایم و خاک وطن مورد تعرض قرار گرفته، بهترین پناهگاه، توبه عمومی و استغاثه به درگاه الهی زیر سایه ولایت امام حسن(ع) است. باید همچون کسی روزه بگیریم که گویی آخرین فرصت او است؛ چرا که بسیاری سال گذشته در میان ما بودند و امروز در آغوش خاک، در انتظار عمل ما هستند.
تجدید میثاق با آرمانهای حسنی
آیتالله بحرالعلوم میردامادی در جمعبندی نهایی، مسیر پیش روی ملت ایران را چنین ترسیم میکند: میلاد مسعود سبط اکبر(ع) در این روزهای پرالتهاب، پیامی جز ایستادگی توأم با بصیرت ندارد. ما که داغدار رهبری بصیر هستیم، باید بدانیم میراث امام حسن(ع) برای ما، نه تسلیم است و نه تهور بیجا؛ بلکه جهاد تبیین و حفاظت از کیان اسلام با تمام وجود است. امروز که اشقیا با اقدامات خود، کینه دیرینه خود از اسلام و ایران را نشان میدهند، تمسک به ریسمان ولایت امام حسن مجتبی(ع) و دعا برای تعجیل در فرج امام زمان(عج) که تکلیفی واجب بر تکتک ماست، تنها راه برونرفت از فتنههاست.
نظر شما